Firavun’un Çağında Musa Olabilmek
İnsanlık teknolojide ilerlerken vicdanını neden geride bıraktı?
İnsanlık, tarihinin bilimsel açıdan en ileri fakat ahlaki bakımdan en çelişkili dönemlerinden birini yaşıyor. Uzaya araçlar gönderiyor, yapay zekâ geliştiriyor ve yaşamın genetik şifrelerini çözmeye çalışıyoruz. Buna karşın dünyanın birçok yerinde çocuklar hâlâ açlık, savaş ve önlenebilir hastalıklar nedeniyle acı çekiyor.
Bilgimiz büyüdü; fakat vicdanımız aynı hızda gelişmedi.
Ormanların yok edilmesi, iklim değişikliği, biyolojik çeşitliliğin azalması ve doğal yaşam alanlarının daralması yalnızca çevresel sorunlar değildir. Bunlar, insanlığın adalet ve sorumluluk anlayışını gösteren ahlaki ölçütlerdir. Çünkü insan, yaşamın sahibi değil; onun parçalarından biridir.
Ne var ki ortak geleceğimizi düşünmek yerine gündelik çatışmaların, kutuplaşmaların ve bitmeyen üstünlük mücadelelerinin içinde kayboluyoruz. Eşit koşulları oluşturmadan eşitlikten, adaleti sağlamadan özgürlükten söz ediyoruz. Gücü elinde bulunduranlar ise çoğu zaman kendi çıkarlarını toplumun ortak gerçeği gibi sunuyor.
“Medeniyet, güçlü olanın hükmetmesi değil; gücün yaşamı koruyacak biçimde sınırlandırılmasıdır.”
İnsanlık tarihi, aynı ahlaki sınavın farklı biçimlerde tekrarlandığını gösteriyor. Firavun ile Hz. Musa arasındaki mücadele bu sınavın en güçlü simgelerinden biridir. Firavun, yalnızca tarihsel bir hükümdar değil; kendisini yaşamın, insanın ve hakikatin sahibi gören sınırsız iktidarın sembolüdür. Musa ise zulüm karşısında hakikati söyleme, insanı özgürleştirme ve gücü adaletle sınırlandırma iradesini temsil eder.
Bugün önümüzde duran soru hâlâ aynıdır: Firavun’un gücüne mi hayran olacağız, yoksa Musa’nın sorumluluğunu mu üstleneceğiz?
Bilim ve teknoloji bu yolculukta vazgeçilmezdir; ancak tek başlarına insanlığı kurtaramazlar. Bilim bize neyin mümkün olduğunu gösterir; ahlak ise mümkün olanlar arasından hangisini yapmamız gerektiğini sorar. Vicdandan koparılan teknoloji, ilerleme değil, yalnızca daha gelişmiş bir tahakküm düzeni üretir.
Bir toplumun gelişmişliği gökdelenleri, ekonomik büyüklüğü veya silahlarıyla ölçülemez. Asıl ölçü; aç bir çocuğa, şifa bekleyen bir hastaya, yoksullukla mücadele eden bir insana ve kendisini savunamayan canlılara nasıl davrandığıdır.
“İnsanlığın kalbi, en savunmasız olanın sessizliğinde atar.”
Henüz geç değil. Doğa yeniden yeşerebilir, toplumlar dayanışmayı yeniden öğrenebilir ve bilim yaşamın hizmetine sunulabilir. Bunun için teknolojiye hâkim fakat kibirden arınmış; eleştirel düşünebilen fakat merhametini kaybetmemiş bir nesil yetiştirmeliyiz.
Aslında yapmamız gereken yalın fakat zordur: Yaşamı korumak, acıyı azaltmak, bilgiyi paylaşmak, gücü sınırlamak ve sevgiyi bir zayıflık değil, medeniyetin temel ilkesi olarak görmek.
Kısacası, yeniden insan olmak…
Çünkü Firavun’un çağında sessiz kalmak, tarafsızlık değil; Firavun’un düzeninin devam etmesine izin vermektir. Musa’nın yolunda olmak ise yalnızca haklı tarafta durmak değil, hakikat uğruna sorumluluk almaktır.
